Vatandaş Bilimi (Citizen Science) Nedir?
Vatandaş Bilimi; bilimin sadece akademisyenlerin veya profesyonellerin yürüttüğü kapalı bir süreç olmaktan çıkarılıp, gönüllü bireylerin (vatandaş bilimcilerin) bilimsel araştırma süreçlerine aktif olarak dahil edildiği bir iş birliği modelidir.
Temel özellikleri şunlardır:
+Bilimin Demokratikleşmesi: Bilimsel bilgi üretimini toplumun her kesimine yayarak bilimi laboratuvarlardan hayatın içine (tarlalara, meydanlara, mutfaklara) taşır.
+Halkın Aktif Rolü: Vatandaşlar sadece birer “denek” değil; gözlem yapan, veri toplayan, numune alan ve yerel sorunların çözümünde bilim insanlarıyla omuz omuza çalışan birer “araştırmacı” haline gelir.
+Kolektif Veri Gücü: Bilim insanlarının tek başına ulaşamayacağı kadar geniş bir alandan ve uzun bir zaman diliminden, halkın katılımıyla devasa ve değerli veriler toplanmasını sağlar.
+Karar Mekanizmalarına Etki: Toplanan bilimsel veriler, yerel yönetimlerin (örneğin Nilüfer Belediyesi) daha sağlıklı ve kanıta dayalı politikalar (gıda güvenliği, çevre koruma vb.) geliştirmesine temel oluşturur.
Özetle Vatandaş Bilimi; meraklı zihinleri bilimsel yöntemle buluşturan, toplumsal farkındalığı artıran ve halka bilim okuryazarlığı kazandıran çağdaş bir bilim yapma yaklaşımıdır. Vatandaş Bilimi hakkında BAAK’tan Hakan Ulucan’ın hazırladığı kısa tanıtım videosu: https://drive.google.com/file/d/1p-aXZDjvpiHOs7KxYW8d_h7BsvFa6_e_/view?usp=sharing
Pestisit Vatandaş Bilimi Projesi Başlıyor
“Nilüfer’de Güvenli Pazarlara Doğru…” sloganıyla yola çıkan bu proje, Türkiye’de bir ilki gerçekleştirerek gıda güvenliğini vatandaşların denetimine ve katkısına açıyor.
Projenin Özü: Nilüfer ilçesindeki tarımsal üretimde kullanılan pestisitlerin (tarım ilaçlarının) miktarını, kullanım alışkanlıklarını ve bunların ürünler üzerindeki kalıntılarını inceleyen katılımcı bir araştırma modelidir.
Temel Hedefler
Farkındalık: Çiftçilerin ilaçlama alışkanlıklarını (doz aşımı, bekleme süresi vb.) bilimsel verilerle iyileştirmek.
Gıda Güvenliği: Özellikle çiğ tüketilen sebzelerde pestisit riskini haritalandırarak “Güvenli Pazarlar” oluşturmak.
Çevre Koruma: Toprağa ve suya karışan ilaç kalıntıları ile doğaya atılan ambalaj atıklarıyla mücadele etmek.
Uygulama Adımları (4 Ana Aşama)
+Gönüllü Eğitimi: Akademisyenler liderliğinde gönüllü vatandaşlara pestisitler ve numune alma teknikleri üzerine eğitim verilmesi.
+Saha Verisi ve Anket: Eğitilen vatandaş bilimcilerin çiftçilerle anket yapması ve ilk verileri toplaması.
+Laboratuvar Analizi: Vatandaşlar tarafından toplanan ürün, su ve toprak numunelerinin laboratuvarlarda analiz edilerek risk raporlarının hazırlanması.
+Atık Yönetimi ve Yaygınlaştırma: Pestisit ambalajlarının doğaya atılmasını önlemek için toplama noktaları oluşturulması ve sonuçların kamuoyuyla paylaşılarak modelin tüm Türkiye’ye örnek olması.
Paydaşlar
BAAK: Sosyal girişimci ve fikir öncüsü.
Nilüfer Belediyesi: Lojistik ve koordinasyon merkezi.
Akademisyenler: Bilimsel danışmanlık ve analiz liderliği.
Vatandaşlar: Sahadaki “bilim elçileri” ve veri toplayıcılar.